Language:

  • Улашинг: :

Ер атмосферасининг ифлосланиши 700 йил олдин бошланган!

Фото: Очиқ манба

Олимлар инсоннинг табиатга салбий таъсири саноат инқилоби давриданда олдин бошланганини  аниқлашдилар. Антарктиданинг муз намуналаридан фойдаланиб, улар сўнгги юз йиллар давомида ер атмосфераси қандай ўзгарганини кузатдилар, деб хабар беради Nature.

Таҳлил муз ядроларида қора углерод (куйик) борлигини кўрсатди. Энг қадимги излар 1200 -йилларда пайдо бўлган чўкиндиларда топилган.

Олимлар ўша даврдаги маорилар (Полинезия халқи, Янги Зеландиянинг туб аҳолиси) ҳавонинг ифлосланишига сабабчи аниқладилар. Янги Зеландиядаги қабилалар ўрмонларни шундай кўламда ёқиб юбордиларки, улар "охирги 2000 йил ичида минтақадаги саноатгача бўлган бошқа чиқиндиларни билан тенг даражада бўлган". Бошқача қилиб айтганда, инсоният цивилизацияси атроф-муҳитга 700 йил олдин таъсир қила бошлаган.

Қизиғи шундаки, маорилар Янги Зеландияга 13-14 асрларда келган. Радиокарбонларни аниқлаш асбоби ҳавони ифлослантирувчи ёнғинлар тахминан 1297 йилда содир бўлганлигини кўрсатди. 1300-йилларда намуналардаги куйиш даражаси 16-17-асрларда уч баробарга кўтарилди.

Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, ифлосланиш  Жеймс Росс оролидан олинган намуналарда аниқланган, Антарктида марказидаги музларда эса таҳлиллар яхши чиқган.

Тадқиқот шуни кўрсатадики, одамларнинг ёқилган чиқиндилар ер атмосферасига ва эҳтимол, унинг иқлимига таъсири анча олдин ва илгари ўйлагандан ҳам катта миқёсда таъсир кўрсатган. Бундан ташқари, бу маълумотлар маорилар тарихи ҳақида аниқроқ маълумот олиш имконини берди. Маорилар Янги Зеландияда биз ўйлаганимиздан анча олдин пайдо бўлиши мумкин.

"Агар биз бир неча юз йил орқага қайтсак,  саноатлашган даврдан олдинги экологик жихатдан тоза дунёни кўрасиз деб ўйлар эдик, лекин бу тадқиқот шуни кўрсатадики, одамлар океаннинг жанубий қисмига ва Антарктида яриморолидаги муҳитга ҳеч бўлмаганда охирги 700 йил ичида салбий таъсир қилган. ", - дейилади матнда.

Олимларнинг таъкидлашича, углерод чиқиндилари иқлимга сезиларли таъсир кўрсатади. Шундай қилиб, у музларни устки қатламини қоплаб уларни қуёш нурларини акс эттириш (albedo) қобилиятини пасайтиради.

Муҳаррир: Абдикулов Илёсбек